Avrupalı Türkler'den Türkiye'ye 15 milyar dolar katkı

Son yıllarda sosyal medya üzerinden Avrupalı Türklere karşı yapılan provokatif paylaşımların artmasına rağmen, yaz aylarının başlamasıyla birlikte yine milyonlarca Batı Avrupalı Türk ana vatanlarında tatillerini geçirmek için yollara çıktı. Bu provokatif girişimler yetmezmiş gibi bir de son günlerde Avrupalı Türklerin, Türkiye'ye girişlerinde sözde "Vatana Destek Vergisi" ödeyeceği algısı oluşturulmaya çalışılıyor. Oysa milyonlarca Avrupalı Türk, dört nesildir hem manevi hem de ekonomik olarak Türkiye'ye sürekli katkı sağlamaktadır. Bu ekonomik katkılar, Türkiye'de yapılan doğrudan yatırımların yanı sıra özellikle ana vatan ziyaretleri sırasında yapılan harcamalar ve ticari ve özel amaçlı maddi transferler yoluyla da gerçekleşmektedir. Bu şekilde Avrupalı Türkler, Türkiye'nin finans sisteminin ihtiyaç duyduğu döviz girişinin önemli bir kısmını da sağlamaktadır.  

Avrupalı Türklerin Türkiye'ye ekonomik katkıları, ne Türk ne de Avrupalı araştırmacılar tarafından şimdiye kadar detaylı bir şekilde incelenmemiştir. Bu yazıda, resmi istatistiklerden yararlanarak veya sektör uzmanlarıyla görüşerek, Avrupalı Türklerin Türkiye ekonomisine turizm harcamaları, ticari ve özel transferler aracılığıyla sağladıkları katkıları genel bir bakışla incelemeyi amaçlıyorum. Aynı zamanda bu konunun daha geniş ve detaylı bir şekilde bilimsel olarak ele alınmasına da dikkat çekmek istiyorum.

Batı Avrupalı Türkler

1960'ların ortasından itibaren Anadolu ve Doğu Trakya'dan Batı Avrupa'ya göç eden Türkler, bu ülkelerin ekonomilerine büyük katkı sağlayarak hızla gelişmelerine yardımcı oldular. Şu anda Avrupalı Türkler, dördüncü nesilde yaşadıkları Batı Avrupa ülkelerinin toplumlarında, siyasetlerinde, kültürlerinde, iş hayatlarında ve ekonomilerinde önemli bir konumdadır. Aynı zamanda Avrupalı Türkler, yaşadıkları ülkelerde öz kültürlerini ve Türkiye ile olan bağlarını korumaya da özen göstermektedir.

Türkiye Dışişleri Bakanlığı'nın verilerine göre, yurtdışında toplam 6,5 milyon Türk vatandaşı veya Türk kökenli yaşamaktadır. Bu Türklerin 5,5 milyonu Batı Avrupa'da ikamet etmektedir ve bu sayının 3 milyonu Almanya'da yaşamaktadır. Almanya'da 100 binden fazla iş insanı çeşitli sektörlerde faaliyet göstermekte, yılda 60 milyar avro ciro elde etmekte ve 500 bin kişiye istihdam sağlamaktadır. Batı Avrupa genelinde ise 180 binden fazla Avrupalı Türk girişimcinin faaliyet gösterdiği tahmin edilmektedir.

Almanya'daki Türkler ve Almanya-Türkiye ilişkileriyle ilgili daha detaylı ve güncel istatistik verilerin bulunmasından dolayı, bu mevcut verilerden yola çıkarak Batı Avrupa'da yaşayan tüm Avrupalı Türklerin ana vatanlarına sağladıkları ekonomik katkıyı analiz etmeye çalışacağım. Ne yazık ki, Avrupalı Türklerin Türkiye'ye doğrudan yaptıkları yatırımlar ve yurt dışında konsolosluk hizmetlerine ve bedelli askerliğe harcadıkları miktarlarla ilgili yeterince açık istatistik veriye ulaşamadığım için, bu kalemlerle Türkiye ekonomisine sağlanan maddi katkıyı hesaplamalarıma dahil edemiyeceğim.

Turizm Harcamaları

Türkiye İstatistik Kurumu TÜİK'in verilerine göre, 2023 yılında yurtdışında yaşayan 7,7 milyon Türk, yılda birkaç kez olmak üzere Türkiye'yi ziyaret etmiş. Bu ziyaretlerde her bir Türk, ortalama 1.086 dolar harcayarak Türk ekonomisine toplamda 8,4 milyar dolarlık bir katkı sağlamıştır. Batı Avrupa'da yaşayan Türkler, yurtdışında yaşayan Türklerin yüzde 85'ine denk gelmektedir ve Almanya'da yaşayan Türkler ise yüzde 46'sına tekabül etmektedir. Dolayısıyla Almanya'da yaşayan Türkler, 2023 yılında Türkiye ziyaretlerinde 3,86 milyar dolar harcayarak Türkiye ekonomisine önemli bir katkı sağlamıştır. Tüm Batı Avrupalı Türkler ise 7,14 milyar dolar harcayarak Türkiye ekonomisine büyük bir destek oluşturmuşlardır.

Ticari Transferler

TÜİK'in verilerine göre, 2023 yılında Almanya-Türkiye arasındaki dış ticaret hacmi rekor seviyede 49,8 milyar dolara ulaştı. Türkiye'den Almanya'ya yapılan ihracat 21,1 milyar dolar olurken, Almanya'dan Türkiye'ye yapılan ithalat 28,7 milyar dolar olarak gerçekleşti. Aynı dönemde Türkiye, AB ülkelerine 104,3 milyar dolar değerinde ürün sattı ve AB ülkelerinden 106 milyar dolar değerinde ürün satın aldı.

Türkiye'den Almanya'ya yapılan ihracatın bir kısmı, Almanya'da yerleşik Türk işletmeleri ve şirketleri tarafından doğrudan gerçekleştirilmektedir. Özellikle Hazır Giyim ve Konfeksiyon, Yaş Meyve ve Sebze, Hububat ve Bakliyat, Meyve ve Sebze Mamulleri, Kuru Meyve ve Mamulleri, Mobilya ve Orman Ürünleri, Mücevher, Su Ürünleri ve Hayvansal Mamuller, Zeytin ve Zeytinyağı gibi ihracat grupları bu kapsamda yer almaktadır.

2023 yılı geçici ihracat raporlarına göre, Türkiye'nin Almanya'ya yaptığı ihracatın yüzde 16,5'ini Hazır Giyim ve Konfeksiyon sektörü ürünleri oluştururken, diğer yukarıda belirtilen sektörlerin payı ise yüzde 12,7'dir. Bu verilere göre, Türkiye'den Almanya'ya 3,5 milyar dolarlık Hazır Giyim ve Konfeksiyon ürünleri ile 2,7 milyar dolarlık diğer yukarıda sıralanan sektör ürünleri ihraç edilmiştir.

Almanya'da ihracat alanında faaliyet gösteren Türk uzmanlarla yaptığım görüşmeler sonucunda, Hazır Giyim ve Konfeksiyon sektöründe Türk işletmeleri ve şirketlerinin Türkiye'den ithal ettiği ürünlerin yaklaşık yüzde 25'i, diğer yukarıda sayılan sektörlerde ise yaklaşık yüzde 60'ı Türk işletmeleri ve şirketleri tarafından ithal edilmektedir. Bu tahminlere dayanarak, Almanya'daki Türk işletmeleri ve şirketleri tarafından Türkiye'den ithal edilen Hazır Giyim ve Konfeksiyon ürünlerinin değerini 0,88 milyar dolar, diğer yukarıda belirtilen sektörlerin ürünlerinin değerini ise 1,62 milyar dolar olarak hesaplamaktayım.

Bu hesaplamalara göre, Almanya'daki Türk işletmeleri ve şirketlerinin Türkiye ekonomisine katkısı 2,5 milyar dolar seviyesindedir. Bu da 2023 yılında Almanya'ya yapılan toplam ihracatın yüzde 12'sine denk gelmektedir. Böylece Almanya'da yaşayan 3 milyon Türk, 2023 yılında ana vatan ekonomisine kişi başına 833 dolar ticari katkı sağlamıştır. Avrupa genelinde yaşayan 5,5 milyon Türk hesaba katıldığında, Avrupa'daki Türklerin ticaret yoluyla Türkiye ekonomisine katkısı 4,58 milyar doları bulmaktadır.

Özel Transferler

Özel transferler, genellikle Türkiye'de yaşayan aile üyelerine destek olmak veya bayram gibi özel günlerde yardımda bulunmak amacıyla Almanya'da yaşayan Türkler tarafından banka havale yoluyla gerçekleştirilir. Dünya Bankası tahminlerine göre, 2023 yılında Almanya'da yaşayan Türklerin Türkiye'ye özel sebeplerle yaptıkları maddi transfer miktarı 1,8 milyar dolar olarak açıklanmaktadır. Almanya Merkez Bankası Bundesbank ise 2023 yılı için bu miktarı 834 milyon dolar olarak vermektedir. Dünya Bankası, Bundesbank çıkış verileri yanında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası giriş verilerini de kullanarak Almanya'dan Türkiye'ye yapılan özel transferleri belirlediği için, burada Dünya Bankası tahminleri baz alınacaktır.

Buna göre, 2023 yılında Almanya'daki Türkler kişi başına ortalama 600 dolar özel sebeplerle Türkiye'ye transfer gerçekleştirmiştir. Bu miktar üzerinden hesaplandığında, Batı Avrupa'da yaşayan 5,5 milyon Türk toplamda Türkiye'ye 3,30 milyar dolarlık transfer sağlamıştır.

Sonuç

Yukarıda yaptığım hesaplamalara göre, Batı Avrupa'da yaşayan Türkler 2023 yılında Türkiye ekonomisine turizm harcamaları, ticari ve özel maddi transferlerle birlikte toplamda 15,02 milyar dolar katkı sağlamıştır. Bu da 5,5 milyon Avrupalı Türk'ün kişi başına 2.731 dolarlık destek sağladığı anlamına gelmektedir.

Avrupalı Türklerin Türkiye ekonomisine sağladığı 15,02 milyar dolarlık katkı, Türkiye'nin en önemli otomobil üreticilerinden ve ihracatçılarından biri olan Ford Otomotiv Sanayi A.Ş.'nin 2023 yılında gerçekleştirdiği 14 milyar dolarlık cirodan veya Türkiye'nin 2023 yılı ihracat sıralamasında ikinci durumda bulunan ABD'ye yapılan 14,8 milyar dolar ihracattan daha fazladır. Bu karşılaştırmalar bile Avrupalı Türklerin Türkiye ekonomisine sağladığı katkının büyüklüğünü açıkça ortaya koymaktadır. Bu da, Avrupalı Türkler ile ilgili sosyal medyada yaratılmak istenen önyargı ve algıların ne kadar temelsiz ve tutarsız olduğunun en iyi kanıtıdır.

Veri eksikliği nedeniyle hesaplamalara dahil edemediğim Avrupalı Türklerin özellikle Türkiye'deki yatırımları ve yurt dışında konsolosluk hizmetleri ve bedelli askerlik için yaptıkları harcamalar göz önünde bulundurulduğunda, bu katkı miktarının daha da artacağı açık bir gerçektir.

Bu makalenin amacı, Avrupalı Türklerin Türkiye'ye 60 yıldır sağladığı ekonomik katkıları ana hatları ve rakamlarıyla ortaya koymaktı. Ancak açık veri eksikliği ve bir makale formatında hazırlanan bir yazının kapsamını aşacağı için, bu konuyu detaylı bir şekilde ele alamadım. Bu sebeple, bu önemli konunun bilimsel olarak kapsamlı bir şekilde ve tüm ayrıntılarıyla ele alınması gerekmektedir. Üniversitelerimiz ve araştırma kuruluşlarımızın yanı sıra, değişik bakanlıklar ve özellikle Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı, Türkiye İstatistik Kurumu ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası gibi kurumlar, bu bilimsel çalışmaları teşvik etmek, koordine etmek ve veri sağlamak konusunda önemli bir görev düşmektedir.

İsmail Akpınar, Temmuz 2024

(Resim/Bild: Elif Alper, Pixabay)